Mexicoleaks: als lekken je leven kan kosten

Door Olaf op woensdag 28 oktober 2015 10:58 - Reacties (20)
Categorie: -, Views: 5.545

Half oktober ben ik op uitnodiging van Free Press Unilimited aanwezig geweest bij een boot camp in Mexico City over de toekomst van klokkenluiderplatform Mexicoleaks. Ik heb daar een presentatie gegeven over het Nederlandse platform Publeaks, waar ik sinds kort bestuurslid van ben. Het was bijzonder leerzaam kennis uit te wisselen met de Mexicaanse journalisten. Onderstaand artikel over Mexicoleaks heb ik geschreven op basis van wat ik daar gehoord en gezien heb, en mijn gesprekken met de aanwezigen op de boot camp.

http://static.tweakers.net/ext/f/4DQMn6lieReKSCrNbvH5ZZzL/full.jpg

Mexicoleaks: als lekken je leven kan kosten

Een vergaderruimte op de dertiende verdieping van een conferentiecentrum biedt een mooi uitzicht op Mexico City, met op de achtergrond de beroemde berg Popocatépetl. Binnen houdt een dozijn Mexicaanse journalisten van grote media-organisaties in het land een verwoede discussie over de toekomst van Mexicoleaks, een klokkenluiderplatform dat in maart dit jaar van start ging.

De start van het platform kreeg veel aandacht in Latijns Amerika, maar ook ver daarbuiten. Het aantal misstanden dat openbaard kan worden is in potentie enorm. De macht van de narco’s in het land is groot; de drugskartels hebben vertakkingen tot in de hogere regionen van overheidsinstanties. Bij die overheid is de corruptie wijdverspreid en maken topfunctionarissen zich schuldig aan nepotisme. En dan zijn er nog de berichten over martelpraktijken en ontvoeringen door zowel de narco’s als de politie.

Wie hier over wil berichten kan zich echter maar beter twee keer bedenken. Journalisten en klokkenluiders worden met regelmaat bedreigd en soms op brute wijze vermoord. Anoniem op internet publiceren is daarbij niet altijd de oplossing gebleken, de narco’s huren hackers in om te achterhalen wie er achter sites en Twitter-accounts zitten.
Blog del Narco
In oktober 2014 ontdekten de hackers zo wie de tweets verstuurde over druggerelateerde criminaliteit in het stadje Reynosa. De moordenaars plaatsten foto’s van het lijk van de journaliste op haar eigen Twitter-account. Een jaar eerder ontvluchtte ‘Lucy’ het land, het anonieme meisje achter het populaire Blog del Narco, dat de gruwelen van de drugsbendes expliciet tentoonspreidde. Lucy vertrok halsoverkop naar Spanje toen ze het bericht ‘run’ ontving van haar vriend, de enige andere medewerker van het blog. Daar leidt ze nu een eenzaam en armoedig bestaan; haar vriend is vermist.

Sinds 1992 zijn er 35 journalisten vermoord in Mexico, volgens het Committee to Protect Journalists. Dat zijn echter alleen de doden van wie daadwerkelijk bevestigd kon worden dat ze werkgerelateerd waren. Het werkelijke aantal is waarschijnlijk veel hoger. Journalisten verdwijnen spontaan of krijgen ongelukken onder vreemde omstandigheden. Het openbaar ministerie van Mexico komt tot een schatting van 103 vermoorde en 25 vermiste journalisten in de afgelopen 15 jaar, en zelfs dat lijkt nog een voorzichtige schatting.

Tegen deze achtergrond is Mexicoleaks opgezet, op initiatief van de Nederlandse organisatie Free Press Unlimited, dat ook achter het Publeaks-platform van de Nederlandse media zit. Net als Publeaks is Mexicoleaks een klokkenluiderplatform, waar burgers die informatie over misstanden hebben, gegevens anoniem en veilig naar de pers kunnen lekken.

http://static.tweakers.net/ext/f/i51WBCECTeLHLA3EeYNj4yq7/full.jpg
Tor en Tails
De grootst mogelijke moeite is gedaan om te verzekeren dat gelekte informatie niet tot de klokkenluider te herleiden is. Mexicoleaks maakt daarvoor gebruik van de Globalleaks-software, waarbij de informatie na tal van anonimiseringsstappen op verborgen Tor-servers terechtkomt. Journalisten krijgen training in het nemen van veiligheidsmaatregelen bij het raadplegen van de misstanden, bijvoorbeeld om metadata van documenten te verwijderen en pgp te hanteren bij het onderling mailen. Ze kunnen de leaks alleen benaderen met behulp van een laptop die het privacy-OS Tails draait en waarop ze de Tor-browser moeten gebruiken.

Dat er grote behoefte is aan een dergelijk platform en dat het vertrouwen in Mexicoleaks groot is bleek direct na de start. De aangesloten media kregen in korte tijd meer dan honderd tips binnen en in mei verscheen de eerste publicatie: bij een driedaagse trip naar Brussel had de Mexicaanse president Enrique Peña Nieto een miljoen pesos aan hotelkosten uitgegeven. Dat is bijna 53.000 euro, wat voor Europese begrippen misschien niet zo veel is, maar veel arme Mexicanen in het verkeerde keelgat is geschoten, vooral omdat er een lek voor nodig was om het bedrag aan het licht te brengen.

http://static.tweakers.net/ext/f/EVbDn69m3FYg4G6wIHiqh6wx/full.jpg
Zelfbescherming
Na die eerste publicatie bleef het echter angstvallig stil, ondanks de grote hoeveelheid gelekte documenten. Een van de redenen daarachter kan gevonden worden bij de opzet van het platform: de acht deelnemende organisaties hebben een alliantie gevormd en bespreken de gelekte informatie onderling, om samen tot een eventuele publicatie te komen. De reden hierachter is voor een deel zelfbescherming: door gezamenlijk naar buiten te treden, loopt elk van hen minder risico.

Gevolg is echter ook dat er veel tijd gaat zitten in onderling overleg. “We komen om de twee weken fysiek bij elkaar om gelekte documenten door te nemen. Dat kan zeker efficiënter. We waren niet goed voorbereid op het grote aantal leaks”, beaamt Irving Huerta, journalist bij Aristegui Noticias. Huerta verloor zijn baan bij het grote Mexicaanse radiostation MVS wegens zijn betrokkenheid bij de oprichting van Mexicoleaks. Uit onvrede daarover vertrok ook de razend populaire presentatrice Carmen Aristegui, om zich op haar eigen publicatie te richten.
" Onze verwachtingen waren misschien te hoog"
“Het overleg en de grote hoeveelheid gelekte documenten zijn echter niet de voornaamste redenen waarom nieuwe publicaties aanvankelijk uitbleven”, claimt Huerta, “We voelden in het begin een enorme druk om met gigantische onthullingen te komen. Informatie van dat kaliber zat er gewoon niet bij. Onze verwachtingen waren mischien te hoog.” Inmiddels zijn de deelnemende organisaties ertoe over gegaan ook de minder schokkende lekken te gebruiken voor artikelen. Sinds eind september zijn er elke week nieuwe publicaties en er zouden er meer op komst zijn.

http://static.tweakers.net/ext/f/r3MwzcloY8Ob2eyrvu7o5OqU/full.jpg


Een van de oplossingen om het grote aantal lekken sneller af te kunnen handelen, zou kunnen zijn om meer media toe te laten op het platform en de werklast te verdelen. Eduard Martín-Borregón van de ngo Poder (Project on Organizing, Development, Education, and Research, ‘power’ in het Spaans) is hier huiverig voor. Zijn organisatie zet zich in voor transparantie en het afleggen van verantwoording door organisaties in Latijns Amerika. “De huidige alliantie is gebaseerd op vertrouwen tussen de acht deelnemers. Bij nieuwe deelnemers zouden we een grondige risico-inschatting moeten maken want ze kunnen er een verborgen agenda op na houden, die schadelijk kan zijn voor de overige deelnemers.”
Meer vrijheid
Aan de andere kant was de samenwerking tot nu toe wel erg hecht. Op papier kunnen de deelnemers lekken op eigen kracht onderzoeken en alleen de datum en het tijdstip van de publicatie met de anderen overleggen, maar in de praktijk werden vrijwel alle documenten samen onderzocht. “Wij zouden graag meer de vrijheid nemen om zelfstandig aan leaks te werken” geeft Carmen Aristegui aan. Ze is geïnteresseerd in een mogelijkheid om direct vanaf haar eigen site lekken te kunnen ontvangen via Mexicoleaks, iets wat Publeaks al mogelijk gaat maken voor Nederlandse media en hun platform. Voordeel is dat media dan hun eigen submitmogelijkheid kunnen promoten én kunnen stimuleren dat klokkenluiders specifiek aan hen lekken.

Ook Proceso voelt wel wat voor meer onderlinge concurrentie. Proceso is een voornaam weekblad/magazine dat bekendstaat om zijn kritische berichtgeving, waarbij journalisten geen blad voor de mond nemen. Die houding heeft zijn prijs: meerdere werknemers zijn sinds de oprichting in 1977 vermoord, de laatste keer in augustus 2015, toen fotojournalist Rubén Espinosa in Mexico-stad werd neergeschoten.

http://static.tweakers.net/ext/f/NKEE1988FUMTG1spXx2TgCy4/full.jpg

“Mexico is een land waar het uitoefenen van de vrijheid van meningsuiting en het recht op informatie ernstige gevolgen kan hebben”, zegt Homero Campa, journalist en coördinator buitenland van Proceso, “Dat is waarom er protocollen, tools en mechanismen nodig zijn om journalisten en klokkenluiders veiligheid te bieden.” Volgens hem is het een grote verdienste dat de partijen van Mexicoleaks het belang van het platform voorop stellen, en niet hun afzonderlijke belangen.
"Het platform is work in progress"
“De afspraken die we met elkaar gemaakt hebben, garanderen journalistiek werk van de hoogste kwaliteit en de maximale bescherming van bronnen”, zegt Campa. Onder andere moet volgens hem voorkomen worden dat het platform misbruikt wordt door tipgevers met misleidende informatie. Iets dat regelmatig geprobeerd wordt bij media in Mexico. “Tegelijkertijd denk ik dat Mexicoleaks flexibel genoeg is om onderling te concurreren en eigen samenwerkingen aan te gaan”, zegt de journalist, “Het platform is work in progress. De nieuwe afspraken die we gemaakt hebben gaan verbetering brengen, zoals een hogere kwaliteit van de leaks, door gerichte campagnes te voeren, de reactiesnelheid te verbeteren en de communicatie tussen de leden te verbeteren.”

De Peruaan Gustavo Gorriti is sceptisch over de praktische meerwaarde die klokkenluiderplatforms als Mexicoleaks kunnen hebben. Gorriti behoort tot de bekendste onderzoeksjournalisten van Latijns Amerika en heeft diverse schandalen aan het licht gebracht. “Het idee klinkt goed”, zegt Gorriti,”maar in de praktijk zie je dat de productie mager is, zowel wat betreft kwaliteit als kwantiteit.” Volgens hem dienen de platformen te veel als een dumpplek en is het zowel aan de kant van de klokkenluiders als van de journalist te vrijblijvend: “Informatie wordt gelekt door mensen die niet weten wat ze in handen hebben en wat ze op het spel zetten, en het komt terecht bij journalisten die niet de ervaring en expertise hebben er op de juiste manier wat mee te doen.”

http://static.tweakers.net/ext/f/P0x7cOo9BoRtN7Rwl40cIqFu/full.jpg

“Mijn ervaring is dat mensen die over waardevolle informatie over corruptie beschikken, deze alleen willen lekken naar mensen die ze vertrouwen”, vervolgt de onderzoeksjournalist. Volgens hem zou het helpen als de lekplatformen meer mogelijkheden voor het onderhouden van contact zouden bieden. “Uiteindelijk moeten journalisten dit soort platformen slechts beschouwen als een van vele manieren in hun arsenaal om informatie te bemachtigen”, besluit Gorriti.
Bittere noodzaak
“Het mag dan een extra tool zijn voor journalisten”, pareert Ruth Kronenburg, executive director van Free Press Unlimited, “maar helaas is een dergelijk digitaal veilige tool bittere noodzaak in het medialandschap van Mexico.” Free Press Unlimited is een van de drijvende krachten achter Mexicoleaks. De stichting zet zich in voor de persvrijheid in landen waar dat nodig is, onder andere door lokale journalisten van informatie en mogelijkheden te voorzien om goed hun vak uit te kunnen oefenen.

“We hebben nu bijvoorbeeld meerdere experts op het gebied van lekplatforms uitgenodigd om de deelnemende media aan MexicoLeaks te laten horen hoe anderen werken. Want er bestaat geen perfect recept”, zegt Kronenburg. Doel is onder andere om het werken met het platform efficiënter te laten verlopen. “Een lekplatform kan alleen werken als de burgers ook zien dat er daadwerkelijk iets gebeurd met hun informatie. Vanzelfsprekend zal dan de kwaliteit van de lekken ook omhoog gaan. Dat is waarom Free Press Unlimited aangedrongen heeft op meer publicatie. Meedoen aan een dergelijk platform maakt dat je als media een verantwoordelijkheid hebt richting zowel de klokkenluider als het publiek. En die verantwoordelijkheid bestaat eruit om de lekken te onderzoeken en te publiceren”, besluit ze.

Volgende: Userreview van de Maand - evaluatie 11-'15 Userreview van de Maand - evaluatie

Reacties


Door Tweakers user Jeroenneman, woensdag 28 oktober 2015 11:15

Maar wie publiceert de lekken uiteindelijk? Wordt je dan als redacteur of eindverantwoordelijke binnen een krant of website niet ook opgezocht?

Door Tweakers user Qwerty-273, woensdag 28 oktober 2015 11:32

Jeroenneman schreef op woensdag 28 oktober 2015 @ 11:15:
Maar wie publiceert de lekken uiteindelijk? Wordt je dan als redacteur of eindverantwoordelijke binnen een krant of website niet ook opgezocht?
Uit de blog:
"de acht deelnemende organisaties hebben een alliantie gevormd en bespreken de gelekte informatie onderling, om samen tot een eventuele publicatie te komen. De reden hierachter is voor een deel zelfbescherming: door gezamenlijk naar buiten te treden, loopt elk van hen minder risico."

Dus ja, als je hetzelfde bericht op dezelfde dag in 8 publicaties (of meer) kan lezen, is het minder makkelijk om te achterhalen dat "Jorge" het onderzoek heeft gedaan etc. etc. Waarbij je publicatie van verdere gerelateerde mistanden kan voorkomen door "Jorge" om te leggen. Als je daar een team hebt staan van een x-tal personen is dat veel moeilijker om ze allemaal om te leggen (zelfs in Mexico).

Door Tweakers user Jeroenneman, woensdag 28 oktober 2015 11:39

Qwerty-273 schreef op woensdag 28 oktober 2015 @ 11:32:
[...]

Uit de blog:
"de acht deelnemende organisaties hebben een alliantie gevormd en bespreken de gelekte informatie onderling, om samen tot een eventuele publicatie te komen. De reden hierachter is voor een deel zelfbescherming: door gezamenlijk naar buiten te treden, loopt elk van hen minder risico."

Dus ja, als je hetzelfde bericht op dezelfde dag in 8 publicaties (of meer) kan lezen, is het minder makkelijk om te achterhalen dat "Jorge" het onderzoek heeft gedaan etc. etc. Waarbij je publicatie van verdere gerelateerde mistanden kan voorkomen door "Jorge" om te leggen. Als je daar een team hebt staan van een x-tal personen is dat veel moeilijker om ze allemaal om te leggen (zelfs in Mexico).
Ah zo, ik dacht dat het dan alsnog maar in één van de bladen gepubliceerd werd. Maar dan zit je nog met het probleem dat van sommige dus blijkbaar bekend is dat ze hieraan meewerken. Zoals de man die ontslagen werd.

Door Tweakers user Ivos, woensdag 28 oktober 2015 12:41

Interessante blog, dank voor het delen!

Door Tweakers user Olaf, woensdag 28 oktober 2015 12:45

Jeroenneman schreef op woensdag 28 oktober 2015 @ 11:39:
[...]


Ah zo, ik dacht dat het dan alsnog maar in één van de bladen gepubliceerd werd. Maar dan zit je nog met het probleem dat van sommige dus blijkbaar bekend is dat ze hieraan meewerken. Zoals de man die ontslagen werd.
Klopt, maar werken met een alliantie maakt duidelijk dat de informatie bij een groot aantal personen en media bekend is. Monddood maken van een enkele partij heeft dan geen zin.

Door Tweakers user Blokker_1999, woensdag 28 oktober 2015 13:26

Dat durf ik niet zeggen. Stel men wil iets publiceren en het kartel krijgt er lucht van. Men legt 1 van de betrokken journalisten om en als men merkt dat de alliantie niet stopt volgt een tweede. Hoe hard gaat de rest gemotiveerd zijn om door te blijven gaan?

Door Tweakers user Rhitik, woensdag 28 oktober 2015 14:44

Wat ik niet snap Olaf; je schrijft dat het supergevaarlijk is en ik zie gewoon foto's van deze mensen. Ben je daar niet bang voor?

Door Tweakers user Olaf, woensdag 28 oktober 2015 15:15

Rhitik schreef op woensdag 28 oktober 2015 @ 14:44:
Wat ik niet snap Olaf; je schrijft dat het supergevaarlijk is en ik zie gewoon foto's van deze mensen. Ben je daar niet bang voor?
Zij niet in ieder geval. Dit is een greep uit de mensen die simpelweg toegang tot het platform hebben,sommigen doen alleen research. De schrijvers van de resulterende artikelen kunnen weer hele andere journalisten zijn. De meeste journalisten schrijven hun stukken gewoon onder hun eigen naam. In zekere zin is bekendheid ook een vorm van bescherming, zeker bij Carmen Aristegui.

Geen van de geïnterviewden voelde zich trouwens angstig en de meeste stukken die ze schrijven geven daar ook geen aanleiding toe. Toch hebben veel van hen bekenden verloren. Zodra via Mexicoleaks echt zware zaken aan het licht gebracht worden kan ik me voorstellen dat de media anoniem gaan publiceren.

Door Tweakers user Olaf, woensdag 28 oktober 2015 15:28

Blokker_1999 schreef op woensdag 28 oktober 2015 @ 13:26:
Dat durf ik niet zeggen. Stel men wil iets publiceren en het kartel krijgt er lucht van. Men legt 1 van de betrokken journalisten om en als men merkt dat de alliantie niet stopt volgt een tweede. Hoe hard gaat de rest gemotiveerd zijn om door te blijven gaan?
De vraag of en zo ja hoe te publiceren bij gevaar voor eigen leven is een situatie waar journalisten al jarenlang mee leven in Mexico. Mexicoleaks is daarnaast slechts een van de manieren voor media om aan informatie te komen. De info komt ook niet zozeer bij individuele journalisten. De mensen met toegang kunnen het binnen de media als doorgeefluik aan andere journalisten doorspelen.

Door Tweakers user Nature, woensdag 28 oktober 2015 20:54

Jammer dat zoveel mensen die smerige cocaine rommel gebruiken, anders was dit allemaal niet nodig geweest. ;(

Door Tweakers user Olaf, woensdag 28 oktober 2015 21:02

Nature schreef op woensdag 28 oktober 2015 @ 20:54:
Jammer dat zoveel mensen die smerige cocaine rommel gebruiken, anders was dit allemaal niet nodig geweest. ;(
De Mexicanen verzekerden me dat gebruik van harddrugs helemaal niet populair is in het land, wat het extra wrang maakt.

Door Tweakers user incaz, donderdag 29 oktober 2015 12:13

Bedankt voor dit interessante stuk.

Door Pietertje, donderdag 29 oktober 2015 13:27

Ook bekendheid beschermt niet. Denk aan Julian Assange, Bradley Manning, Edward Snowden. Stuk voor stuk mensen die echt bang zijn. Waarom is zelfs Amerika, het meest Democratische land op aarde dat overal vrede brengt een reden voor vrees bij deze 3 voorbeeld personen? De Amerikaanse overheid heeft gezegd hun mensenrechten te respecteren. Leven we hier in het Westen in een omgekeerde wereld waar klokkenluiders moeten vluchten juist naar landen die op het nieuws het as van het kwaad wordt genoemd. Vroeg of laat heeft Julian medische zorg nodig, dan wordt hij gepakt toch?

Door Jacco011, donderdag 29 oktober 2015 16:27

Pietertje schreef op donderdag 29 oktober 2015 @ 13:27:
Vroeg of laat heeft Julian medische zorg nodig, dan wordt hij gepakt toch?
Het is alweer een tijdje geleden dat ik weer wat over Snowden zijn verblijfplaats heb gehoord. Maar voorheen was hij in Russland. Russland vind het wel best dan Snowden bij hun is, want Amerika ergert zich daaraan en dat vind Putin wel leuk omdat Russland ook graag de documenten van Snowden wil zien. Maar hoe het nu zit weet ik zelf niet. Russland wil Snowden dus niet uitleveren vanwege dit en er is voor Russland geen reden aangezien ze er niks / te weinig voor terug krijgen. Waar hij nu is en hoe en wat weet ik op dit moment niet.

Door Tweakers user Nature, donderdag 29 oktober 2015 21:51

Jacco011 schreef op donderdag 29 oktober 2015 @ 16:27:
[...]
omdat Russland ook graag de documenten van Snowden wil zien.
Snowden heeft geen documenten meer helemaal niets, hij heeft ze allemaal afgegeven aan een paar journalisten, ook al wordt hij opgepakt ze zullen blijven komen. Je kan erover lezen maar er is ook een film van genaamd Citizen four, zeker de moeite waard imo.

Door Tweakers user Chrotenise, vrijdag 30 oktober 2015 01:41

Zeer mooie blog Olaf. Toont weer een andere kant van het drugsdillemma.

Door Tweakers user Olaf, vrijdag 30 oktober 2015 10:56

Chrotenise schreef op vrijdag 30 oktober 2015 @ 01:41:
Zeer mooie blog Olaf. Toont weer een andere kant van het drugsdillemma.
Dank je Chrotenise, het voelde ook wel unheimlich om de journalisten over de verschrikkingen door de narco's te horen vertellen.

Door Tweakers user RichardQG, vrijdag 30 oktober 2015 20:46

Een zeer interessante blog. Ik vind het eerlijk gezegd wel heel erg dat dit platform nodig is, maar ik ben gelukkig nog zo'n jong naïef persoon. ;) Ik moet toegeven dat ik zelf niet wist dat er ook een Nederlands platform voor klokkenluiders was.

Door Tweakers user witeken, woensdag 4 november 2015 20:54

Waarom is dit niet op de FP verschenen?

Door Tweakers user Olaf, woensdag 4 november 2015 21:58

witeken schreef op woensdag 04 november 2015 @ 20:54:
Waarom is dit niet op de FP verschenen?
Omdat ik dit niet uit naam van Tweakers deed, maar vanwege de functie bij Publeaks.

Verder is het ook niet echt een onderwerp zoals we dat bij Tweakers brengen. Gelukkig hebben we daar een blogplatform voor. :)

Reageren is niet meer mogelijk